Υποχρεωτική κατά το ΔΕΕ η εκ μέρους των δικαστηρίων αυτεπάγγελτη εξέταση του καταχρηστικού χαρακτήρα των ΓΟΣ


Σημαντική εξέλιξη στο πεδίο προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών είναι η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) της 28ης Ιουλίου 2016 Milena Tomášová (C168/15, EU:C:2016:602), αφού με αυτήν παγιώνεται η νομολογία του ΔΕΕ αναφορικά με την υποχρέωση των εθνικών δικαστηρίων να εξετάζουν αυτεπαγγέλτως τον καταχρηστικό χαρακτήρα των ρητρών που περιλαμβάνονται σε καταναλωτικές συμβάσεις.

Η αίτηση προδικαστικής απόφασης αφορούσε τις προϋποθέσεις θεμελιώσεως της ευθύνης κράτους μέλους για ζημίες που προκλήθηκαν σε ιδιώτες λόγω παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης καταλογιστέας σε εθνικό δικαστήριο. Η εν λόγω αίτηση προδικαστικής απόφασης υπεβλήθη στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς που αφορούσε την εκτέλεση διαιτητικής αποφάσεως, βάσει της οποίας υποχρεώθηκε δανειολήπτρια να καταβάλει χρηματικά ποσά συνδεόμενα με σύμβαση καταναλωτικού δανείου.

Συγκεκριμένα, το ΔΕΕ απαντώντας στα προδικαστικά ζητήματα που του ετέθησαν απεφάνθη ότι τα εθνικά δικαστήρια των κρατών μελών που κρίνουν σε τελευταίο βαθμό, εφόσον έχουν στη διάθεση τους όλα τα νομικά και πραγματικά στοιχεία, υποχρεούνται να εξετάζουν αυτεπαγγέλτως τον καταχρηστικό χαρακτήρα των ρητρών που περιέχονται σε καταναλωτικές συμβάσεις. Πρέπει να τονισθεί ότι με την εν λόγω απόφαση το ΔΕΕ επαναλαμβάνει την πάγια θέση του επί του συγκεκριμένου ζητήματος, διευκρινίζοντας ότι η ευθύνη κράτους μέλους για ζημίες που υπέστησαν ιδιώτες λόγω παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης οφειλόμενης σε απόφαση εθνικού δικαστηρίου μπορεί να θεμελιωθεί μόνον εφόσον η απόφαση αυτή εκδόθηκε από δικαστήριο του οικείου κράτους μέλους που αποφαίνεται σε τελευταίο βαθμό (δεν υπόκειται, δηλαδή, σε τακτικά ένδικα μέσα).

Σημειωτέον ότι το ΔΕΕ κάνει δεκτή την ευθύνη των κρατών μελών για αποφάσεις εθνικών δικαστηρίων που είναι μεταγενέστερες της απόφασης της 4ης Ιουνίου 2009, Pannon GSM (C-243/08, EU:C:2009:350). Διότι, όπως επισημαίνεται και στην απόφαση του ΔΕΕ της 28ης Ιουλίου 2016, Milena Tomášová (C168/15, EU:C:2016:602) (σκέψεις 28-31) ναι μεν κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου το σύστημα προστασίας των καταναλωτών που καθιερώνεται με την Οδηγία 93/13 συνεπάγεται την αναγνώριση της δυνατότητας του εθνικού δικαστηρίου να εξετάζει αυτεπαγγέλτως τον καταχρηστικό χαρακτήρα μιας ρήτρας αλλά μόλις στην απόφασή της 4ης Ιουνίου 2004, Pannon GSM (C243/08, EU:C:2009:350, σκέψη 32), απεφάνθη ρητώς για πρώτη φορά ότι η αποστολή που ανατίθεται βάσει του δικαίου της Ένωσης στα εθνικά δικαστήρια δεν περιορίζεται απλώς στη δυνατότητα να αποφαίνονται επί του ενδεχομένως καταχρηστικού χαρακτήρα ρήτρας συμβάσεως που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω Οδηγίας, αλλά συνεπάγεται και υποχρέωση να εξετάζουν αυτεπαγγέλτως το ζήτημα αυτό, εφόσον διαθέτουν τα αναγκαία προς τούτο νομικά και πραγματικά στοιχεία.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση του ΔΕΕ εδώ.

Ζηδιανάκη Εμμανουέλα,
ΜΔΕ Αστικού Δικαίου